Ilios. Het verhaal van de Trojaanse oorlog

Jos Martens

Bespreking

2026. Nu Homeros met de geruchtmakende en succesrijke superproductie The Odyssey van Christopher Nolan internationaal in de belangstelling dook, lijkt het de moeite Ilios, de meesterlijke hertaling van Imme Dros weer binnen het bereik van de geïnteresseerden te brengen.

“Wie zou zich Ilios herinneren als er geen oorlog om was gevoerd? Niemand. Zonder mij was de stad begraven onder modder en tijd, een slordige hoop verspreide steenklompen zonder naam of geschiedenis. Geen zanger had een regel vuilgemaakt aan de weidse pleinen, prachtige paleizen of onneembare muren van het grote Ilios in het rijk van Troje. De beschaafde wereld wemelde van steden met pleinen, paleizen en muren. Ze zijn roemloos ten onder gegaan, zonder slag of stoot.

Pas toen de vlakte tussen de stad en de zee een akker voor dode helden was geworden begonnen er dichters te zingen over het brede Ilios, het winderige Ilios, het heilige Ilios, het rijke Ilios, stad van de mooie paarden.” (p. 8)
Aan het woord is Ares, God van de oorlog.

“Noem mij Dubbeltronie. Scheld me uit. Spuug op me. Acht me als rotte vis. Zeg me in mijn gezicht dat ik een pest ben voor de mensheid. Vertel me dat ik van alle Goden het meest gehaat word. Dat mijn naam stinkt naar bloed en ontbinding. Ik lach erom. ... Ik heb mijn vader niet gedood. Ik heb mijn kinderen niet verslonden. En wie geven ze van alles altijd en overal de schuld? Mij! ...(p.5)
Ik ben de God van de oorlog, iemand moest het zijn, en oorlog windt me op, dat moet gezegd. Maar laten we wel wezen, ik maak de oorlog in de regel niet zelf. (p.6)
Ik wil een verhaal vertellen van oorlog en wrok, een waar verhaal dat een zanger die er minder verstand van had dan ik beroemd heeft gemaakt. Het verhaal van Ilios, stad van de mooie paarden.” (p. 6-7)

Wie is er meer geschikt om over de oorlog te vertellen dan de oorlogsgod in hoogsteigen persoon? Hij verhaalt de geschiedenis van Trojes belegering en ondergang met een sarcastische tong die scherp contrasteert met Homeros’ verheerlijking van de heldendaden. Ongenadig legt Ares de zwakheden van Goden en mensen bloot. De Griekse en Trojaanse helden zijn gedreven door machtswellust, jaloezie, wraakzucht, hebzucht, hypocrisie en wreedheid. De grote Agamemnon tekent hij als volgt: “Hij had zijn gewicht in goud gekregen en een paar oogverblindende slavinnen waarnaar een man van zijn leeftijd over het algemeen alleen kon fluiten.”

Heldhaftige strijd? Brandend actueel is het verhaal van de Trojaanse oorlog, tenminste zoals Imme Dros het verhaalt, bij monde van Ares. Zoals alle oorlogen gaat ook deze om rijkdom en macht, niet om de mooie Helena. “In rijkdom ligt het zaad voor de oorlog al besloten.”
“Mooi en edel is het voor het vaderland te sterven, zeggen ze wel eens tegen onnozele rekruten, maar dat mooie en edele kon het verdriet van de jonge vrouw van Protesilaos niet verzachten. Ze werd gek van wanhoop...”
In zijn nawoord besluit Ares dat hij zich nooit hoeft te vervelen “want oorlog is niet weg te bannen, zolang er mensen leven op aarde.”

Hertalingen benader ik altijd met voorzichtig wantrouwen. Hertalen is vaak verraden. Hier niet, hoe paradoxaal dat ook mag lijken. Imme Dros is volkomen vertrouwd met Homeros. Ze heeft decennia lang bewerkingen en tekstgetrouwe vertalingen van zijn werk gemaakt. Ze bespeelt hier, als op haar harp, alle registers van de taal. Haar stijl is beeldrijk en aangepast aan elke situatie. Ares richt zich in gewone, levendige spreektaal tot zijn publiek; in de scheldtirade van Achilleus tegen Agamemnon is de taal krachtig en gebald; als Hera Zeus verleidt, is ze lichtvoetig; wanneer Achilleus Penthesileia doodt, staat de tijd even stil.

Toch is dit geen gemakkelijke lectuur. Je moet geboeid zijn door klassieke verhalen om het tot het einde toe te lezen. Voor de jonge lezer die dit kan, is Ilios een klassieker in meer dan een betekenis.

Didactische verwerking

In een Grieks-Latijnse richting kan je authentieke fragmenten laten vergelijken met dit boek. In andere afdelingen kan je hetzelfde doen via een goede, oudere vertaling.

Je kan Ilios eveneens laten bespreken in complementaire werkgroepen en vakoverschrijdend met Nederlands, waarbij andere boeken van Imme Dros of andere oorlogsverhalen worden gelezen, bijvoorbeeld over W.O. I.

Zoals gezegd heeft Imme Dros over de jaren heen een aantal zeer geprezen hertalingen geschreven van Homeros’ twee klassiekers. Laat ze opzoeken.
Logisch: bespreek fragmenten van haar hertaling van de Odyssee met analoge passages uit het origineel en/of Stephen Fry’s uitermate succesrijke Troje of Odyssee (die hem in 2025 een eredoctoraat opleverden aan de KU Leuven). Of natuurlijk de film van Christopher Nolan indien dat mogelijk is (wat nog niet het geval was wanneer deze recensie werd opgesteld.

In samenwerking met Plastische opvoeding waren bij de bespreking van dit boek en/of de film Troy telkens leerlingen die tekeningen of schilderijtjes verzorgden van Griekse vazen beelden. Enkele keren ook modellen van galeien. Een keer componeerden enkele leerlingen op het conservatorium muziek bij film en boek.

Niet alleen voor studenten lijkt het me boeiend afbeeldingen en informatie op te zoeken over wapens en wapenrustingen, strijdwagens, galeien, Mykene en de opgravingen van Troje.
- Zie beslist artikel over de film Troy (2004), Homeros in Hollywood Troy

- Op Histoforum tref je over de Trojaanse oorlog bijzonder veel een interessante bruikbare gegevens voor een complete leereenheid Hellas.

Jos Martens 14 juli 2026